4 ball tizimi — gazlama yoki trikotaj mato sifatini bitta raqam bilan ifodalash usuli. Nazoratchi har bir nuqsonga uzunligiga qarab 1 dan 4 gacha ball beradi, rulonning jami ballari 100 m² ga (yoki 100 kv. yardga) qayta hisoblanadi va shu raqamga qarab rulon navga o‘tadi yoki o‘tmaydi. Usul Amerikaning ASTM D5430 standartida bayon etilgan va mato yetkazib berish shartnomalarining aksariyatida qo‘llanadi.
Nuqsonga necha ball beriladi
Nuqson eng katta o‘lchami bo‘yicha baholanadi — bo‘yiga, eniga yoki diagonal bo‘yicha. Teshiklar alohida baholanadi: ularda o‘lchamdan ko‘ra teshik borligining o‘zi muhim.
| Nuqson o‘lchami | Dyuymda | Ball |
|---|---|---|
| 7,5 sm gacha | 3″ gacha | 1 |
| 7,5 sm dan 15 sm gacha | 3–6″ | 2 |
| 15 sm dan 23 sm gacha | 6–9″ | 3 |
| 23 sm dan uzun | 9″ dan uzun | 4 |
| 2,5 sm gacha teshik | 1″ gacha | 2 |
| 2,5 sm dan katta teshik | 1″ dan katta | 4 |
Ball berish qoidalari
- Matoning bir metriga (yardiga) 4 balldan ortiq berilmaydi, unda nechta nuqson bo‘lishidan qat’i nazar.
- Uzluksiz nuqson — singan ignadan qolgan yo‘l, chiziq, moy izi — u bor har bir metr uchun 4 ball oladi. Bunday nuqsonli rulon deyarli har doim 1-nav chegarasidan chiqib ketadi.
- Shartnomada boshqacha talab bo‘lmasa, matoning o‘ng tomoni tekshiriladi.
- Har bir nuqson bir marta baholanadi — eng katta o‘lchami bo‘yicha, uzunligi va eni alohida emas.
Formula: 100 m² ga ballar
Ballarning o‘zi hech narsani anglatmaydi: 20 metrli rulondagi 12 ball bilan 100 metrli rulondagi 12 ball — turlicha sifat. Shuning uchun ballar maydon birligiga qayta hisoblanadi.
100 m² ga 119,6 kv. yard sig‘adi, shuning uchun 100 m² ga ballar = 100 kv. yardga ballar × 1,196. «100 kv. yardga 40 ball» chegarasi metrda — 100 m² ga 47,8 ball.
Hisob misoli
Rulon uzunligi — 50 m, mato eni — 180 sm. Nazoratchi quyidagilarni topdi:
| Nuqson | O‘lchami | Ball |
|---|---|---|
| Tortilish | 4 sm | 1 |
| Tortilish | 6 sm | 1 |
| Moy dog‘i | 10 sm | 2 |
| Teshik | 3 sm | 4 |
| Jami | 8 |
Kalkulyator
Qanday chegara olish kerak
Chegara shartnomada belgilanadi: uni buyurtmachi spetsifikatsiyada ko‘rsatadi. Ko‘pincha 1-nav uchun 100 kv. yardga 40 ball uchraydi (100 m² ga 47,8). Buyurtmachi o‘z chegarasini — qattiqroq yoki yumshoqroq — va turli navlar uchun alohida chegaralarni qo‘yishi mumkin.
Amalda fabrika bir necha chegara bilan ishlaydi: qaysi raqamgacha rulon 1-nav, qaysigacha 2-nav bo‘ladi, undan yuqorisini esa nazoratchining o‘zi hal qiladi. Har bir nav chegarasini OTK xodimining xotirasida emas, navlar ma’lumotnomasida saqlash qulay.
Chegara har bir rulonda tekshiriladi. Jo‘natma bo‘yicha o‘rtacha ball me’yorga sig‘ishi mumkin, garchi unda chegaradan ancha oshgan rulonlar bo‘lsa ham — da’vo esa aynan shular bo‘yicha keladi.
Rulon kilogrammda hisoblansa
Trikotaj ko‘pincha vazn bo‘yicha topshiriladi va sotiladi, rulon uzunligi fabrikada o‘lchanmaydi. 4 ball tizimi uchun esa uzunlik kerak — uni vazndan topish mumkin:
Vazn netto olinadi — shpulya va paketsiz. Zichlik esa rejadagisi emas, shu rulondan kesib olingan namuna bo‘yicha haqiqiysi olinadi: 10 g/m² farq uzunlikda 5 % dan ortiq xato beradi. Quvursimon (rukav) mato uchun formulaga to‘liq en, ya’ni buklangan rukav enining ikki baravari qo‘yiladi.
Petlya’da
Nav ballar bo‘yicha o‘zi qo‘yiladi
OTK nazoratchisi rulondagi nuqsonni belgilaydi va unga 1–4 ball qo‘yadi. Petlya 100 m² ga ballarni hisoblaydi — rulon uzunligi × buyurtmadagi mato eni — va rulonga chegarasiga sig‘adigan eng yaxshi navni beradi. Chegaralar fabrika ma’lumotnomasida har bir nav uchun alohida belgilanadi.
Uzunlik yoki en bo‘lmasa, nav eng jiddiy nuqson bo‘yicha qo‘yiladi. Nazoratchi navni qo‘lda ham qo‘yishi mumkin — shunda bu rulon uchun avtomatik hisob o‘chadi. Har bir nav omborga alohida partiya bo‘lib tushadi, shunda 2-nav qoldiqda ham, jo‘natishda ham 1-nav bilan aralashmaydi.
Demo so‘rash Petlya qanday ishlaydiSavollar
100 kv. yardga necha ball ruxsat etiladi?
Chegara shartnomada belgilanadi, uni buyurtmachi qo‘yadi. Ko‘pincha 1-nav uchun 100 kv. yardga 40 ball uchraydi — bu 100 m² ga taxminan 48 ball.
Nuqsonga 4 balldan ko‘p berish mumkinmi?
Yo‘q. Bitta nuqson 1 dan 4 gacha ball oladi, matoning bir metriga (yardiga) esa, unda nechta nuqson bo‘lmasin, 4 balldan ortiq berilmaydi.
Rulonning butun uzunligi bo‘ylab ketgan nuqson qanday baholanadi?
Uzluksiz nuqson — masalan, singan ignadan qolgan yo‘l — u bor har bir metr (yard) uchun 4 ball bilan baholanadi. Shuning uchun bunday rulon tezda 1-nav chegarasidan chiqib ketadi.
100 kv. yarddagi ballar 100 m² ga qanday o‘tkaziladi?
1,196 ga ko‘paytiriladi: 100 m² da 119,6 kv. yard bor. Masalan, 100 kv. yardga 40 ball — bu 100 m² ga 47,8 ball.
4 ball tizimi trikotajga ham to‘g‘ri keladimi?
Ha, u gazlamaga ham, trikotaj matoga ham qo‘llanadi. Maydon buyurtmachi bilan shartnomada ko‘rsatilgan mato eni bo‘yicha hisoblanadi.