Trikotaj mato nuqsonlari navga ta’siriga qarab ajratiladi. Butun uzunlik bo‘ylab ketadigan va olib tashlab bo‘lmaydigan nuqson — igna yo‘li, chiziq, rang notekisligi, moy izi — rulonni 2-navga tushiradi. Mahalliy nuqson — tortilish, neps, kichik dog‘ — bichishda qirqib tashlanadi va rulon 1A navga o‘tadi. Rulonni brakka chiqarish bitta nuqsonga qarab emas, barcha nuqsonlar majmuiga qarab hal qilinadi.
Umumiy jadval
| Nuqson | Qanday ko‘rinadi | Ko‘p uchraydigan sabab | Nav |
|---|---|---|---|
| Igna yo‘li | Butun uzunlik bo‘ylab bo‘ylama chiziq | Singan igna | 2-nav |
| Halqa tushishi | So‘kilgan ustun, «narvon» | Igna ipni ilmagan | 1A |
| Ipdan teshik | Zaif ip o‘rnida teshik | Ipdagi tugun, ingichka joy | 2-nav |
| Tortilish | Ip halqa bo‘lib tortilgan | Olish va tashishda ilinish | 1A |
| Moy dog‘i | Dog‘lar yoki bo‘ylama iz | Ignalarni ortiqcha moylash | 2-nav |
| Ip qalinlashuvi | Sirtida g‘udda, neps | Ip nuqsoni | 1A |
| Rang notekisligi, barre | Takrorlanuvchi ko‘ndalang chiziqlar | Ip partiyalari aralashuvi | 2-nav |
| Mashinadan chiziqlilik | Tizimlar bo‘yicha ko‘ndalang chiziqlar | Halqa uzunligi har xil | 2-nav |
| Ifloslanish | Kir, chang, momiq dog‘lari | Kir mashina, tara, qo‘llar | 1A |
| Platina yo‘li | Butun uzunlik bo‘ylab bo‘ylama chiziq | Yeyilgan platina | shartnomaga ko‘ra |
| Qiyshayish, spirallik | Halqa ustunlari qiya ketadi | Ipning pishitilishi | shartnomaga ko‘ra |
Nuqson nav bilan qanday bog‘liq
- 2-nav — nuqson bo‘lakning butun uzunligi bo‘ylab ketadi va olib tashlanmaydi. Matoni sotsa bo‘ladi, lekin arzonroq va alohida partiya bilan.
- 1A — nuqson mahalliy. Bo‘lak bo‘linadi yoki nuqson bichishda qirqib tashlanadi, qolgan mato — 1-nav. 1A navi 2-navdan yaxshiroq.
- 1-nav — nuqsonlar buyurtmachi ruxsat bergan chegaraga sig‘adi va navga ta’sir qilmaydi.
- Brak — nuqsonlar majmuiga qarab: rulonda nechta nuqson bor, qanday uzunlikda, qayerda joylashgan. Nazoratchining bitta belgisi rulonni brakka chiqarmaydi.
Buyurtmachi miqdoriy baho talab qilsa, nav 4 ball tizimi bo‘yicha qo‘yiladi: har bir nuqsonga o‘lchamiga qarab ball beriladi, rulonning 100 m² ga to‘g‘ri keladigan jami bali nav chegarasi bilan solishtiriladi.
Nuqsonlar batafsil
Igna yo‘li (igna sinishi)
Matoning butun uzunligi bo‘ylab bitta halqa ustunida bo‘ylama chiziq: halqalar tortilgan, shakli buzilgan yoki tushib qolgan. Sababi — singan yoki egilgan igna ilgagi yoki tilchasi, g‘adir-budur joy, igna uyasidagi kir. Mashina to‘xtatilmaguncha yo‘l davom etaveradi, shuning uchun bitta singan igna butun rulonni buzadi. Oldini olish: birinchi yo‘l paydo bo‘lishi bilan mashinani to‘xtatib, ignani almashtirish va har bir mashina bo‘yicha igna almashtirishlarini hisobga olib borish — bitta mashinada ignalar tez-tez almashtirilsa, igna silindri yeyilgan bo‘ladi.
Halqa tushishi
Halqa hosil bo‘lmagan, ustun «narvon» bo‘lib so‘kiladi va matoda teshik paydo bo‘ladi. Igna ipni ilmagan: tilchasi shikastlangan, ip yo‘naltirgich noto‘g‘ri o‘rnatilgan, ip tarangligi sust yoki notekis. Yakka tushish — mahalliy nuqson. Agar u butun uzunlik bo‘ylab takrorlansa, bu nosoz igna belgisi va rulon igna yo‘li kabi baholanadi.
Ipdan teshik
Ipning zaif joyi — tugun, ingichka joy, haddan tashqari quruq ip — o‘rnidagi teshik. Ip halqada uziladi va atrofdagi halqalar ochilib ketadi. Bunday teshiklar tez-tez uchrasa, gap ip partiyasida — bu yetkazib beruvchiga da’vo qilish uchun asos. Shuning uchun rulon qaysi partiyadan to‘qilganini bilish muhim.
Tortilish
Ip matodan sirtga halqa bo‘lib tortilib chiqqan, yonida mato qisilib qolgan. Sababi — mashina, arava yoki taradagi g‘adir-budur joyga ilinish, rulonni beparvo olish va tashish. Nuqson mahalliy: u ko‘zga tashlanadi va bichishda qirqib tashlanadi.
Moy dog‘i
Moydan qolgan dog‘lar yoki bo‘ylama iz. Sabablari — ignalarni ortiqcha moylash, moydonning oqishi, iflos moy. Moy izi igna yo‘li kabi butun uzunlik bo‘ylab ketadi va bo‘yashdan keyin boshqa tusdagi dog‘ bo‘lib qolishi mumkin — shuning uchun 2-nav.
Ip qalinlashuvi
Mato sirtida g‘udda, neps yoki qalin joy. Bu to‘qish nuqsoni emas, ip nuqsoni. Yakka qalinlashuvlar mahalliy; ular butun mato bo‘ylab ko‘p bo‘lsa, ip partiyasini tekshirish kerak.
Rang notekisligi va barre
Mato uzunligi bo‘ylab takrorlanadigan ko‘ndalang chiziqlar. Xom matoda ular deyarli ko‘rinmaydi, bo‘yashdan keyin esa chiqib qoladi: turli partiya ipi bo‘yoqni turlicha qabul qiladi. Sabablari:
- qalinligi, pishitilishi, xomashyosi yoki rangi har xil bo‘lgan ip partiyalarining aralashuvi — eng ko‘p uchraydigan sabab;
- mashinaning ip uzatgichlarida taranglikning har xilligi;
- turli sharoitda uzoq yotib qolgan bobinalar.
Oldini olish uchun:
- bitta topshiriqqa — bitta ip partiyasi;
- partiya yetmay, aralashtirishga to‘g‘ri kelsa, har bir partiyani bitta mashinaning turli uzatgichlariga emas, alohida mashinaga bering;
- bir partiya ipini birga saqlang va birga bering, har bir joyda partiya raqami yozilgan bo‘lsin;
- barcha uzatgichlarda ip tarangligini bir xil qiling.
Barre boshqa nuqsonlardan ko‘ra ko‘proq da’vo bo‘lib qaytadi: chiziqlar tayyor buyumda, ya’ni buyurtmachingizning mijozida ko‘rinadi.
Mashinadan chiziqlilik
To‘quv tizimlari bilan bog‘liq ko‘ndalang chiziqlar: ba’zi tizimlarda halqa uzunroq yoki qisqaroq. Sabablari — ip bir tekis uzatilmaydi, tizimlar sozlamasi buzilgan, uzatgich nosoz. Barredan farqlashga ipning o‘zi yordam beradi: chiziqlar bitta ip partiyasida ham qolsa, gap mashinada.
Ifloslanish
Kir, chang, momiq dog‘lari, qo‘l izlari. Sabablari — kir mashina va tara, polda yotgan rulon, kir qo‘l bilan ishlash. Yengil ifloslanish — mahalliy nuqson; dog‘lar bitta mashina yoki smenaning rulonlarida takrorlanmayaptimi, kuzatib boring.
Platina yo‘li
Butun uzunlik bo‘ylab bo‘ylama chiziq, igna yo‘liga o‘xshaydi, lekin yeyilgan yoki shikastlangan platina (sinker) tufayli paydo bo‘ladi. Xuddi shunday tuzatiladi: mashinani to‘xtatib, detalni almashtirish kerak. Petlya boshlang‘ich to‘plamida bu tur yo‘q — fabrikada uchrasa, uni o‘zi qo‘shadi.
Qiyshayish va spirallik
Halqa ustunlari qiya ketadi va bichilgandan keyin buyum buralib qoladi — bu ayniqsa kulirkada sezilarli. Asosiy sabab — ipdagi qoldiq pishitilish. Qiyshayish foizda o‘lchanadi, ruxsat etilgan chegarani buyurtmachi belgilaydi.
Nuqson guruhlari: kim aybdor
Hisob yuritishda nuqsonlarni manbasiga qarab ajratish qulay — odam, mexanika, ip, umuman mashina. Bu rasmiyatchilik emas: guruh kimdan so‘rash kerakligini ko‘rsatadi.
- Inson omili — to‘quvchining ish unumida va vedomostida hisobga olinadi.
- Ip — nuqson bitta partiyada takrorlansa, yetkazib beruvchiga da’vo uchun asos.
- Mexanika va mashina — brak bitta mashinada to‘planib borsa, ta’mir va texnik xizmat uchun signal.
Petlya’da
Brak rulon, mashina va partiyaga bog‘langan
OTK nazoratchisi nuqsonlarni rulon shtrixkodi bo‘yicha belgilaydi, mashina va to‘quvchi o‘zi qo‘yiladi. Nav eng jiddiy nuqson yoki 4 ball tizimi bo‘yicha hisoblanadi, nazoratchi uni qo‘lda ham qo‘yishi mumkin. Navlari bilan nuqson turlari ma’lumotnomasi allaqachon kiritilgan — bu yuqoridagi to‘plam, texnolog uni o‘z buyurtmachilariga moslab o‘zgartiradi.
Hisobotlar mashinalar bo‘yicha 100 m ga to‘g‘ri keladigan brakni va to‘quvchi aybi bilan chiqqan nuqsonlarni smenalar bo‘yicha ko‘rsatadi. Topshiriqqa bir ipning ikkinchi partiyasi qo‘shilishi bilan Petlya barre xavfi haqida ogohlantiradi.
Demo so‘rash Petlya qanday ishlaydiSavollar
1A nav 2-navdan nimasi bilan farq qiladi?
1A — nuqson mahalliy: tortilish, neps, kichik dog‘. U qirqib tashlanadi yoki bo‘lak bo‘linadi, qolgan mato 1-nav bo‘lib ketadi. 2-nav — butun uzunlik bo‘ylab ketgan va olib tashlab bo‘lmaydigan nuqson: igna yo‘li, chiziq, rang notekisligi. Bunday mato arzonroq va alohida partiya bilan sotiladi.
Trikotajda barre nima?
Barre — mato uzunligi bo‘ylab takrorlanadigan ko‘ndalang chiziqlar. Ko‘pincha ularni qalinligi, pishitilishi yoki rangi har xil bo‘lgan ip partiyalarining aralashuvi beradi, kamroq hollarda — mashina tizimlaridagi halqa uzunligining farqi. Bo‘yashdan keyin barre yanada yaqqolroq ko‘rinadi.
Rulon navini kim belgilaydi?
OTK nazoratchisi. Belgilangan nuqsonlar quyi chegarani beradi — eng jiddiy nuqson rulonni o‘z navigacha tushiradi, — lekin nazoratchi rulonni to‘liq ko‘radi va navni qo‘lda qo‘yishi mumkin: nuqson chetda bo‘lishi yoki bichishda qirqib tashlanishi mumkin.
Trikotaj mato navlarining yagona standarti bormi?
Nav talablari odatda buyurtmachi bilan shartnomada kelishiladi. Miqdoriy baholash uchun ko‘pincha 4 ball tizimi qo‘llanadi: 100 m² ga nuqson ballari nav chegarasi bilan solishtiriladi.